مقدمه:
آلِرژی یا حَسّاسیَت، (به انگلیسی: allergy) واکنش افراطی سیستم ایمنی بدن نسبت به عوامل گوناگون است. کسانی که دچار حساسیت هستند، دارای دستگاه ایمنی فوق هوشیار هستند که نسبت به مواد ظاهراً بی ضرر موجود در محل زندگیشان، واکنشی بیش از حد معمول نشان میدهند.
برای مثال گرده گیاهان، میتواند سیستم ایمنی شخص آلرژیک را طوری تحریک کند که گویی با یک خطر جدی روبرو شدهاست. حساسیت یک مشکل بسیار شایع است و تقریباً از هر ده نفر، دو نفر به نوعی از آن مبتلا هستند.
موادی مثل گرده گیاهان، برخی داروها، مو و پشم و پر حیوانات، گرد و غبار هوا، بعضی غذاها و نیش حشرات. این مواد آلرژی زا باعث میشوند که سیستم ایمنی بدن، بیش از حد فعال شود و علائم حساسیت را در بدن ایجاد کند. آلرژیهای فصلی، یکی از انواع شایع آلرژیهاست. حساسیت فصلی یکی از مشکلاتی است که برخی از افراد در فصل بهار و پاییز به آن مبتلا میشوند.
ژنتیک از موثرترین عوامل ابتلا به حساسیت است. به عبارت سادهتر، اگر یکی از والدین به هر نوعی از آلرژی مبتلا باشد، ابتلای یک فرزند از ۳ فرزندش به این بیماری دور از انتظار نخواهد بود. در صورتی که هر دو والد به حساسیت مبتلا باشند، احتمال ابتلای ۷ فرزند از ۱۰ فرزند آنها به این مشکل وجود دارد.
علائم آلرژی شامل آبریزش بینی، ریزش اشک، سرفه، عطسه و اشکال در تنفس، گرفتگی بینی، عطسه، خارش و تورم پوست، پوست خشک و قرمز و حتی بروز جوشهای پوستی است که بستگی به واکنش افراد نسبت به آن ماده آلرژی زای خاص دارد.
هر چقدر تماس فرد با ماده آلرژی زا بیشتر باشد، بیشتر احتمال دارد که نسبت به آن حساسیت نشان دهد. حساسیت فصلی در چشم موجب ورم ملتحمه، قرمزی، تورم و اشک ریزش و حساسیت به نور، در دستگاه تنفسی فوقانی باعث گرفتگی، خارش و آب ریزش بینی و در دستگاه تحتانی تنفسی موجب سرفه، احساس کمبود هوا خس خس، تنگی نفس و در بینی احساس خارش در بینی و گلو ، سقف دهان و گوش ها، کاهش تمرکز و احساس ناخوشى و خستگی و عصبی شدن می شود.
آلرژی ها چطور عمل میکنند؟
آلـرژیهـا عـکس الـعـمـلهـایـی حسـاس در بـرابر موادی هستـنـد کـه حـتـی مـمـکن اسـت کاملاً بیضرر باشند و ربـطی هم به جنسیت و سن و نژاد ندارد. در عملیاتی که حـساس سـازی نـامیـده میشود، بدن فرد در مقابل یک ماده خاص پادتــن میسازد که به آلرژی تبدیل میشود. در نـتـیـجه هرگاه فرد با آن ماده خاص تماس مییابد، این سیـستم دفـاعی در مقابل آن واکنش منفی ایجاد میکند. ضد آلرژی ها در خون بدن هیستامین آزاد میکنند که آن هم مسائل جانبی دارد. بطور مثال، هیستامین غشای مخاطی بینی و چشمها را آبدار و خارش آور میکند. همچنین آماسهایی سفید رنگ و خارش آور که کهیر نامیده میشوند در بدن ایجاد میگردد.
با توجه به نوع آلرژی و قسمتی از بدن که درگیر آن است، علائم مختلفی از قبیل خارش پوست، چشمها یا بدن، ایجاد کهیر و جوشهای پوستی ، عطسه، سرفه، تنفس صدا دار، حالت تهوع و استفراغ ایجاد میشود. در نمونههایی نادر حتی آلرژی های بسیار خطرناک و تهدید کننده مرگ نیز که آنافیلاکسیز نامیده میشوند هم اتفاق میافتد.
رابطه آلرژی با حساسیت:
هنگامی که یک سیستم ایمنی افراطی در معرض یک ماده حساسیتزا قرار میگیرد، چند اتفاق میافتد:
۱٫ بدن برای مبارزه با ماده مذکور، شروع به تولید نوع خاصی پادتن یا آنتی بادی (Antibody) میپردازد که IgE نام دارد.
۲٫ آنتی بادیها به نوعی سلول خونی که مست سل mast cell نام دارد متصل میشوند. این سلولها در دستگاه تنفسی و دستگاه گوارش، که محل اصلی ورود عوامل آلرژیزا است، فراوانند.
۳٫ مست سلها با انفجار خود مواد شیمیایی مختلفی از جمله هیستامین histamine آزاد میکنند که عامل اصلی بروز بسیاری از علایم آلرژی است که از جمله این علایم میتوان به خارش گلو و آب ریزش بینی اشاده نمود.
علائم آلرژی:
١- گرفتگی و احتقان بینی، عطسه، خارش بینی، ترشح از بینی، خارش گوشها یا سقف دهان.
٢- التهاب ملتحمه ی چشم، که چشمها قرمز و مرطوب به نظر می رسند و گاهی ترشح و خارش دارند.
٣- التهابهای پوستی، که نواحی از پوست خشک، قرمز و خارش دار می شود.
۴- کهیر ، ضایعات خارش دار پوست.
۵- التهاب تماسی پوست، در اثر تماس با ماده ی به خصوصی، تحریک و خارش رخ می دهد.
۶- آسم، مشکل در تنفس به صورت کوتاه شدن نفس، سرفه و خس خس سینه روی می دهد.
عوامل ایجاد واکنش آلرژیک:
اگرچه صدها ماده ی معمولی می توانند آغازگر واکنش آلرژیک باشند، موادی که شایعتر هستند و آلرژن نامیده می شوند شامل این مواد هستند.
– دانه ی گرده گیاهان.
– کپک ها.
– گرد و غبار خانگی، جانداران میکروسکوپی مانند مایت و گرد و غبار حاوی مواد دفعی و اجزای بدن آنها.
– پروتئینهای حیوانی، روغن و مواد دفعی حیوان.
– مواد شیمیایی صنعتی.
– غذاها و داروها.
– پر پرندگان.
– سوسکها و مواد دفعی آنها.
رویداد به هنگام یک واکنش آلرژیک
هنگامی که یک سیستم ایمنی افراطی در معرض یک ماده حساسیتزا قرار میگیرد، چند اتفاق میافتد:
بدن برای مبارزه با ماده مذکور، شروع به تولید نوع خاصی پادتن میکند که IgE نام دارد.
پادتنها به نوعی سلول خونی که ماستسل mast cell نام دارد متصل میشوند. این سلولها در دستگاه تنفسی و دستگاه گوارشی، که محل اصلی ورود عوامل آلرژی زا است، فراوانند.
ماستسلها با انفجار خود مواد شیمیایی مختلفی از جمله هیستامین و اینترلوکین آزاد میکنند که عامل اصلی بروز بسیاری از علایم آلرژی است که از جملهٔ این علایم میتوان به خارش گلو، آبریزش بینی، اشکریزش، عطسه و سرفه اشاره نمود.
اگر مادهٔ حساسیتزا در هوا باشد، واکنش آلرژِیک در چشمها، بینی و ریه رخ میدهد و اگر این ماده خورده شود، واکنش آلرژیک در دهان، معده و سایر بخشهای دستگاه گوارش بروز میکند.
گاهی واسطههای شیمیایی آزادشده در بدن به قدری زیاد است که علایم بسیار حادی نظیر کهیر، کاهش فشار خون، شوک یا بیهوشی نیز به وجود میآید.
چه افرادی در معرض آلرژی هستند؟
آلرژی می تواند در هر فردی بدون توجه به سن، جنس، نژاد یا وضعیت اقتصادی-اجتماعی روی دهد. معمولاً آلرژی در بچه ها شایعتر است اما می تواند برای اولین بار در هر سنی رخ دهد و یا سالها پس از بهبودی عود کند. عوامل ژنتیکی در این زمینه دقیقاً شناخته نشده اند، اما به نظر می رسد زمینه ی خانوادگی و ارثی در این مورد وجود داشته باشد. ممکن است هورمونها، استرس، سیگار، عطرها و اسانسها، یا سایر محرکهای محیطی در ایجاد آلرژی در افراد مستعد نقش داشته باشند. اغلب علائم آلرژی به تدریج در طول یک دوره ی زمانی شکل می گیرند.
افرادی که از آلرژی رنج می برند ممکن است آنقدر به علائم خود عادت کرده باشند که علائم مزمنی مانند عطسه یا گرفتگی بینی را غیر معمول تصور نکنند. با کمک پزشکان می توان علائم آلرژی را کنترل یا از ایجاد آنها پیشگیری کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
تشخیص آلرژی:
معاینه و گرفتن تاریخچه ی بیماری توسط پزشک انجام می شود. ممکن است پزشک از آزمایشهایی مانند تست پوستی یا نوعی آزمایش خون استفاده کند. هر کدام از تستها روشی برای اندازه گیری سطوح پادتن فرد بر علیه آلرژنهای خاص است.
توصیه های مراقبتی:
- هنگامی که میزان گرده گیاهان در هوا زیاد است، از منزل خارج نشوید که اغلب در بعد از ظهرهای خشک و خنک این گونه است، ولی میزان این گردهها در هوای سرد و مرطوب (بعد از باران) به طور عجیبی کاهش مییابد.
- هنگام راه رفتن بر روی چمنزار و انبوه برگهای ریخته شده از درختان به صورتتان ماسک بزنید، زیرا در این حالت، گرده گیاهان و اسپور قارچها در هوا زیادند.
- هنگام رانندگی، تهویه ماشین را روشن کنید تا مانع از ورود هوای بیرون به داخل ماشین که مملو از مواد آلرژی زاست شود.
مواقعی که در اطراف شهر هستید، پنجرههای ماشین را ببندید. زمانی که در فضاهای بسته ای مانند خودروها قرار دارید باید شیشه ها را به طور کامل بالا بیاورید تاکمتر در معرض گرده ها قرار بگیرید.
- اگر نسبت به حیوانات آلرژی دارید، آنها را داخل اتاق نیاورید و هنگام دست زدن به آنها ماسک بزنید، یا اینکه در کل، حیوانی در منزل نگه ندارید.
- اگر نسبت به گرد و غبار حساسیت دارید، کف اتاقها را با جاروبرقی جارو بزنید و با دستمال مرطوب، گرد و خاک وسایل را پاک کنید.
- اگر کولرتان آبی است حتماً باید هر سال پوشال آن را عوض کنید، زیرا رشد قارچ ها در پوشال و تنفس آن موجب تشدید آلرژی می شود، اگر از کولر آبی استفاده می کنید احتمالا به سرما آلرژی دارید، بهترین راه پیشگیری این است که در معرض باد مستقیم کولر قرار نگیرید، استفاده از آنتی هیستامین نیز مفید است.
- شست وشوی بینی با سرم نمکی به باز ماندن راه های هوایی کمک زیادی می کند، استفاده از درمان موضعی اسپری های بینی بسیار کمک کننده است، ۲ هفته قبل از شروع علایم با کمک درمان کم عارضه و کم هزینه ی اسپری ( کلرید سدیم )، می توانید از بروز علایم پیشگیری کنید.
- اگر می توانید باید محل زندگیتان را تغییر دهید، در غیر اینصورت باید از ماسک فیلتر دار استفاده کنید.
- افرادی که دچار خلط گلو هستند و مکرراً احساس صاف کردن صدا دارند و احساس وجود خلط می کنند، اغلب هیچ مشکلی در ریه و سینوس ندارند و مشکل اصلی برگشت اسید معده است که معمولاً با پرهیز غذایی و تغییر زمان خوردن و خوابیدن مشکلات به حداقل می رسد.
در این مورد اگر با مراجعه به پزشک حاذق علایم سینوزیت ، آلرژی و علایم ریوی رد شد، بیمار احتمالاً دچار رفلاکس اسید معده به مری است، باید غذای کم حجم و کم چرب استفاده کند، چای کمرنگ بخورد و مصرف مواد غذایی که حاوی مواد رنگی و افزودنی و نگهدارنده است مانند سوسیس ، کالباس، سس و نوشابه را محدود کند و ۲ ساعت قبل از خواب چیزی نخورد، هنگام خواب هم از ناحیه کمر به بالا شیب داشته باشد، با مصرف کوتاه مدت داروی آنتی اسید خلط و بوی دهان هم برطرف می شود.البته باید ابتدا بررسی شود در صورت تشخیص رفلاکس از این درمانها کمک بگیرد.
-از تهویه کننده های هوا و فیلترها استفاده کنید. در فصل آلرژی پنجره ها را ببندید و دستگاه تهویه را روشن کنید. در فضای خیلی مرطوب با استفاده از دستگاه رطوبت زدا هوا را خشک نگه دارید چون رطوبت زیاد باعث رشد هاگها و قارچ ها می شود و آلرژی را تشدید می کند.
- به جای فرش و قالی از کف پوش استفاده کنید. قالی ها محل تجمع گرد وغبار و گرده ها و سایر عوامل آلرژی زا هستند. کارهای باغ داری و گل کاری را به زمان پس از گرده افشانی و بعد از پایان فصل آلرژی موکول کنید.
- در صورتى که مىدانید به چه گرده گیاهى حساس هستید سعى کنید در فصل گرده افشانى آن گیاه از رفتن به محلهاى رویش آن گیاه خوددارى کنید. از عینکهاى آفتابى براى جلوگیرى از وارد شدن گردهها به چشمهایتان استفاده کنید.
- اگر در محل زندگیتان گردههاى گیاهى در فضا پراکنده مىشوند، درها و پنجرههاى اتاق خوابتان را در وسط صبح (حدود ساعت ۱۰) و ابتداى غروب (حدود ساعت ۷) بسته نگه دارید چرا که معمولاً در این ساعتها اوج گرده افشانى گیاهى صورت میگیرد.
- براى درمان علائم از قرصهاى آنتى هیستامین و اسپریهاى ضد التهابى بینى استفاده مىشود. اسپرىها یا قطرههاى بینى ضد التهاب، با کاهش تورم پوشش درون بینى گرفتگى بینى را برطرف مىکنند. اسپرىها یا قطرههاى بینى ضد آلرژى با پوشش بینى و چشم مانع اثر عامل آلرژیزا مىشوند.
- همچنین در موارد مقاوم از اسپریهای بینی استفاده میشود که با جلوگیری از آزاد شدن هیستامین در بدن از بروز علائم آلرژی ممانعت میکند. اگر گرفتگى بینى باعث ناراحتى چندانى نشود، قرص یا اسپرىهاى ضداحتقان خیلى مفید نیستند.
-نوشیدن مایعات عوارض حساسیت های تنفسی فصلی را کاهش می دهد. رییس مرکز بهداشت استان مرکزی گفت: نوشیدن زیاد مایعات در کاهش عوارض حساسیت های تنفسی فصلی و آثار آلرژی موثر است. نوشیدن مایعات فراوان میزان ترشحات تنفسی حساسیت را رقیق کرده و عامل حساسیت زا اثر کمتری بر بدن می گذارد.
- نگهداری گلدانهای کوچک در فضای منزل، پر پرندگان خانگی و نگهداری حیواناتی مانند جوجه، اردک، گربه، سگ و غیره در محیط زندگی افراد حساس به مواد آلرژی زا را با مشکل مواجه می کند.
- مهمترین راه برای درمان یا کنترل حساسیتهای فصلی، از بینبردن عامل ایجادکننده حساسیت است. اگر واکنشهای آلرژیک و ایمونولوژیک بیش از حد طبیعی، خفیف یا حتی متوسط باشند ممکن است برای درمان آن به استفاده از داروهای مختلف نیاز نباشد. یعنی متخصص برای سرکوب سیستم ایمنی برای مدتی کوتاه و از بینبردن عوارض حساسیت، دارو تجویز میکند.
- مصرف مکملهای غذایی مختلف از جمله مکمل آهن، روی، کلسیم یا… نمیتواند باعث درمان یا حتی کنترل کامل آلرژیهای فصلی شود. البته ممکن است برخی از موادغذایی بتوانند در تشدید یا تخفیف علایم حساسیت موثر باشند اما هیچکدام از خوراکیها و عناصر نمیتوانند کاملاً باعث از بین رفتن این بیماری شوند. از طرف دیگر ما نمیتوانیم خوراکی خاصی را معرفی کنیم و بگوییم که همه افراد مبتلا به حساسیت میتوانند با حذف آن، بیماری خود را سرکوب کنند چون ممکن است نوع حساسیت به موادغذایی از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد.
- فردی که به حساسیت فصلی مبتلاست یا سابقه ابتلا به آن را دارد، باید تا میتواند دور ادویهها، غذاهای تند، بودار، خوراکیهای فرآوریشده (مانند سوسیس، کالباس و…) و غذاهای سرخکردنی را خط بکشد.
- البته به یاد داشته باشید که این غذاها اصلاً نمیتوانند عامل اولیه ابتلا به حساسیت فصلی باشند و مصرف آنها ممکن است فقط شرایط فرد مبتلا به حساسیت را بدتر و علایم حساسیتش را شدیدتر کند.
- بین خوراکیهای مختلف، مصرف میوهها و سبزیهای تازه و آب میتواند کمی عوارض حساسیت فصلی را کاهش دهد.
- ممکناست مصرف برخی میوهها مانند کیوی یا برخی از صیفیها مانند بادمجان یا گوجهفرنگی باعث تشدید واکنشهای آلرژیک شود. البته این موضوع به حساسیتهای فردی هم مربوط است. یعنی گاهی برخی مبتلایان به حساسیت فصلی اصلا به میوه یا صیفیهایی که نام بردیم، حساسیت نداشته باشند یا برخی مبتلایان به میوههای بیشتری واکنش نشان دهند.
- آزمونهای حذف موادغذایی از سادهترین راههای کنترل و درمان حساسیت فصلی در افرادی است که برای اولینبار به این بیماری مبتلا شدهاند. یعنی این افراد باید هر روز یکی از خوراکیهای فصلی موجود در برنامهغذاییشان را حذف کنند تا به نتیجه موردنظر که همان شناسایی خوراکی آلرژن است، دست پیدا کنند.
- اگر فردی برای اولینبار غذاهای دریایی مانند ماهی یا میگو مصرف کند یا پس از سالها این غذاها را بخورد، ممکن است به آنها حساسیت نشان دهد یا علایم حساسیت او شدیدتر شود، بنابراین این گروه از افراد باید ماهی یا میگو را برای مدتی از برنامهغذاییشان حذف کنند تا شرایطشان بهبود یابد.
آیا همه دارای نوعی آلرژی هستند؟
لزوما همه دارای آلرژی نیستند. البته اکثر حساسیتها، ارثی هستند و از والدین به فرزندان منتقل میشوند. اشخاص میتوانند توانایی ابتلا به آلرژی را نیز ارث ببرند و در عین حال به هیچ ماده خاصی حساس نباشند و فقط نقش انتقال دهنده را بازی کنند. هنگامی که یکی از والدین به نوعی از حساسیت مبتلا باشد، شانس ابتلای فرزند او ۵۰% و اگر هر دو آنها آلژیک باشند، این مقدار به ۷۵% میرسد.
انواع آلرژی:
گرد و خاک:
اگر به گرد و خاک آلرژی دارید، احتمالاً حساسیت شما به خاطر وجود کرمهای خاکی می باشد. این کرمها در لباسهای دور انداخته شده و بیمصرف که گرد و خاک منزلتان را سبب میشود، رشد میکنند. همچنین این آلرژیها از وجود مقدار زیادی خاک در مکانهای تاریک و نمور مثل زیرزمین یا حمامهایی که درست ساخته نشدهاند ایجاد میشود.
علائم
برای این آلرژیها علائمی مثل عطسه، سرفه و تنفسهای با صدا وجود دارد. ممکن است کسی با این آلرژی در هنگام گردگیری و تمییز کردن خانه حتی دچار آب ریزش و خارش چشم نیز شود. این آلرژی می تواند باعث ابتلا به آسم هم شود و در کل محیط نامناسبی برای زندگی ایجاد کند.
درمان
برای جلوگیری از این مسئله همه فرشهایی را که به نظر گرد و خاک زیاد یا رطوبت در خود نگاه میدارند را با سنگفرش تعویض کنید. از بالشهای ضدآلرژی استفاده کنید و ملحفههای تخت را مداوماً با آب داغ شستشو دهید.
تب یونجه و گرد:
تب یونجه یا ورم مخاط بینی آلرژیک، آلرژی فصلی به حساب میآید که به خاطر وجود گردههای زیاد در هوا که از درختانا، چمن، گیاهان و دانهها ناشی میشود، ایجاد میگردد. این آلرژی یکی از متداولترین آلرژیها به حساب میآید.
علائم
آبریزش و خارش چشمها، عطسه، خارش گلو و دهان و در بعضی موارد آسم از علائم این آلرژی هستند. در فصول بهار و تابستان این آلرژی بسیار باعث دردسر است.
درمان
اگر از اینگونه آلرژیهای فصلی رنج میبرید، بهتر است مراقب گردههای موجود در هوا باشید. همچنین پزشکتان ممکن است داروهای پروفیلاکتیک مثل رآکتین یا کلاریتین برایتان تجویز کند.
پیشگیری:
بروز آلرژی و حضور حیوانات خانگی رابطه مستقیمی باهم دارند.
آیا نوازش گربه خانگی شما را به عطسه میاندازد؟ تحقیقات دکتر کالیفرد نشان میدهد که برای مقابله با آلرژی، نیازی به بیرون کردن گربه عزیزتان ندارید. اگر مایلید از میزان موارد آلرژیزا بکاهید، استفاده از روشهای زیر میتوانند مفید باشند:
1- حیوانات خانگی را از اتاق خوابتان دور نگهدارید؛ همچنین بهتر است که از یک تصفیهی کننده هوای مرغوب نیز در خانه استفاده کنید.
2- آنقدرها که دکتر باسِت میگوید، حیوانات خانگی بیتاثیر نیستند. شرلی کالستون، نویسنده کتاب “آیا به حیوانات خانگی آلرژی دارید؟” معتقد است که حیوانات خانگی آنقدرها هم بیتاثیر نیستند. حیواناتی که میزان بیشتری ضایعات شامل قطعاتی از پوست و مو را ازدست میدهند، میتوانند به همان میزان از پتانسیل بیشتری برای ایجاد آلرژی برخوردار باشند.
3- برای آنکه از میزان عطسهها بکاهید، هر چند روز یکبار خانه را جارو کرده و گردگیری کنید.
4- هر از گاهی حیوان خانگیتان را به حمام ببرید و موهایش را شانه کنید. مخصوصاً اگر حیوان نر شما قطعاتی از پوست و یا موی خود را ازدست میدهد. اگر آلرژی شما شدید است میتوانید از کس دیگری کمک بخواهید.
5- آیا مایلید تا گربه جدیدی تهیه کنید؟ اگر واقعاً مصمم هستید، بهتر است از گربههای نری که رنگی روشن دارند انتخاب کنید. نتایج یک تحقیق حاکی از آن است که گربههای نری که پوستی تیره دارند، بیشتر باعث آلرژی میشوند.
قوانین ضد آلرژی:
1- استفاده از رژیم غذایی محتوی ویتامینهای گروه C، B و K
2- اجتناب از غذاهایی که دارای “رایحه های طبیعی” هستند. در میان موادی که در این گروه جای می گیرند می توان به عسل و گرده گلها اشاره کرد.
3- عدم استفاده از دارو بدون مشورت با پزشک. افرادی که از آلرژی رنج می برند بیش از دیگران به داروهای شیمیایی حساس هستند.
4- عدم استعمال دخانیات و دوری جستن از محیطهای ویژه افراد سیگاری، چرا که مخاطهای بینی و چشم می توانند تحریک شوند.
5- خوابیدن حداقل ۸ ساعت در شب
6- تغذیه مناسب
7- استراحت و دور شدن از کار حداقل به مدت یک ربع ساعت در زمانی که فرد احساس خستگی می کند.
8- انجام فعالیتهای فیزیکی هفتگی
9- رسیدگی به کارهای شخصی در اوقات فراغت
10- عدم مبارزه با احساسات شخصی و بروز دادن احساسات در برقراری ارتباط با دیگران. درحقیقت احساسات سرکوب شده، استرسهای روحی و جسمی، زندگی بی نظم و.. فاکتورهایی هستند که سیستم ایمنی را خلع سلاح می کنند و موجب نفوذ بیشتر آلرژی می شوند.
منابع:
دانشنامه رشد
عصرایران
ویکی پدیا فارسی
سیمرغ
با سلام جهت استفاده از مطالب صلوات بر محمد و آل محمد بفرستيد و لطفاً لينك ما را در وبلاگ يا وبسايت خود قرار دهيد و به دوستان خود معرفي نماييد باتشكر - مديريت وبلاگ

نظرات شما عزیزان:
.: Weblog Themes By Pichak :.